Getirinin para birimi neden sonucu değiştirir?
Dolarla fiyatlanan bir varlığın yüzde 20 yükselmesi, Türk lirası üzerinden yatırım yapan kişinin de tam yüzde 20 kazandığı anlamına gelmez. Başlangıçta kaç dolar alabildiği ve sonunda o dolarların kaç liraya karşılık geldiği de sonucu değiştirir. Bu nedenle aynı yatırımın dolar ve TL grafikleri farklı görünebilir. Bir grafik diğerini geçersiz kılmaz; iki grafik farklı ölçü birimleriyle aynı varlığı anlatır. Önce hangi para birimiyle hangi soruyu sorduğunuzu belirlemek gerekir.
Bu yazı güncel kur tahmini veya tarihsel performans raporu değildir. Kullanılan tüm fiyatlar ve kurlar, hesap adımlarını görünür kılmak için seçilmiş varsayımsal sayılardır. 14 Eylül 2026 tarihi metnin yöntem kontrolünü gösterir; doların o günkü fiyatını temsil etmez. Örneklerde vergi, alış-satış farkı, komisyon ve nakde faiz yoktur. Gerçek bir hesabı değerlendirirken bu kalemler ayrıca gerekir; büyük bir nominal artış kişisel net kazanç veya alım gücü artışı olarak sunulmamalıdır.
1.000 TL örneğini baştan sona hesaplayın
Başlangıçta 1.000 TL'niz, dolar kuru 20 TL ve varlık fiyatı 100 dolar olsun. Önce bütçeyi dolara çevirirsiniz: 1.000 / 20 = 50 dolar. Ardından varlık miktarını bulursunuz: 50 / 100 = 0,5. Bu yarım birim yatırımın sonunda aynı miktarda kalıyor; örnekte temettü, bölünme veya ek alım yok. Kur değiştiğinde birim sayısı kendiliğinden artmaz. Değişen, bu birimlerin seçilen para birimindeki karşılığıdır.
Son tarihte varlık 120 dolar, dolar kuru ise 25 TL olsun. Yarım birim varlığın dolar değeri 0,5 × 120 = 60 dolardır. TL karşılığı 60 × 25 = 1.500 TL olur. Başlangıçtaki 1.000 TL ile karşılaştırıldığında 500 TL brüt artış, yani yüzde 50 nominal getiri vardır. Aynı yatırımın dolar değeri 50 dolardan 60 dolara çıktığı için dolar bazındaki artış yalnızca yüzde 20'dir. Her iki sonuç da kendi para biriminde tutarlıdır.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Başlangıç bütçesini çevir | 1.000 / 20 | 50 dolar |
| Varlık miktarını bul | 50 / 100 | 0,5 birim |
| Son dolar değerini bul | 0,5 × 120 | 60 dolar |
| Son TL değerini bul | 60 × 25 | 1.500 TL |
İki yüzde neden toplanmaz?
Bu örnekte varlık yüzde 20, bir doların TL fiyatı yüzde 25 arttı. Yüzdeleri toplamak yüzde 45 verir; doğru sonuç ise yüzde 50'dir. Çünkü dolar fiyatındaki artışla elde edilen ek değer de son kurdan çevrilir. Genel ifade, aynı tarihler kullanıldığında, (1 + varlık getirisi) × (1 + kur değişimi) − 1 şeklindedir. Ondalık değerlerle 1,20 × 1,25 − 1 = 0,50 bulunur. Aradaki beş puan, 0,20 × 0,25 çarpımından gelir.
Kur bazen kazancı büyütür, bazen siler. Varlık yüzde 20 yükselirken bir doların TL fiyatı yüzde 20 düşseydi sonuç 1,20 × 0,80 − 1 = eksi yüzde 4 olurdu. Varlık yüzde 20 düşerken doların TL fiyatı yüzde 25 yükselseydi 0,80 × 1,25 − 1 = sıfır çıkardı. İkinci senaryoda yatırımcı TL cinsinden nominal olarak başlangıca dönse bile dolar cinsinden kayıptadır. Bu, zarar riskinin ortadan kalktığını göstermez.
Kurun yönünü karıştırmayın
Burada kur her zaman “bir dolar kaç TL?” sorusunun cevabıdır. Başlangıçta 20, sonunda 25 kullanılması doların TL fiyatının yüzde 25 artması demektir. Tersini, yani bir liranın dolar değerini kullanırsanız oranlar 1 / 20 ve 1 / 25 olur; değişim eksi yüzde 20'dir. Yüzde 25 ile eksi yüzde 20'nin farklı olması bir hata değildir. Ters fiyatların yüzdelik değişimleri birbirinin yalnızca işaret değiştirmiş hâli olmaz.
Bir dosyada EUR başına USD, diğerinde USD başına EUR varsa sütun başlıklarını eşitlemeden çarpma yapmayın. Kurun hangi para birimini temel aldığını açıkça yazın. Ayrıca varlık fiyatını bir günün kapanışından, kuru başka günün gözleminden almak küçük veya büyük farklar yaratabilir. Hafta sonu ve tatil günlerinde kullanılacak önceki uygun gözlem kuralı da kayda geçmelidir. Sessizce ileri tarihin kurunu almak, o anda bilinmeyen veriyi hesaba sokabilir.
Düzenli yatırımda her katkının kendi kuru vardır
İki ayrı ayda 1.000'er TL yatırdığınızı düşünün. İlk ay kur 20, ikinci ay 25 ise bütçeler sırasıyla 50 ve 40 dolara dönüşür. Varlık fiyatını iki alımda da 100 dolar kabul edersek toplam 0,9 birim alınır. Son fiyat yine 100 dolar ve kur 30 olduğunda sonuç 0,9 × 100 × 30 = 2.700 TL olur. Toplam katkı 2.000 TL'dir; fiyat hiç değişmediği hâlde kur nedeniyle nominal fark oluşmuştur.
İki kuru basitçe ortalayıp 2.000 TL'yi 22,5'e bölerseniz 88,89 dolar bulursunuz; gerçek katkı hesabındaki 90 doları bulamazsınız. Bölme işlemi nedeniyle ortalama kurla dönüşüm, ayrı dönüşümlerin toplamına eşit değildir. Varlığın fiyatı da her ay değişiyorsa farkın ikinci bir kaynağı daha vardır. Bu nedenle DCA karşılaştırması için katkı tarihi, tutarı, kullanılan varlık fiyatı ve kur aynı satırda tutulmalıdır. Aylık temsili kur kullanılması ise günlük uygulamadan farklı bir yaklaşık yöntem olarak açıklanmalıdır.
Referans kur, bankanızın işlem fiyatı değildir
Avrupa Merkez Bankası, yayımladığı referans kurların bilgilendirme amaçlı olduğunu ve işlem amaçlı kullanımını önermediğini belirtir. Böyle bir referans, geçmiş hesabın izlenebilir bir girdisi olabilir; fakat sizin o fiyattan döviz alabildiğinizin kanıtı değildir. Banka veya aracı kurumun alış-satış farkı, işlem saati ve ücretleri sonucu değiştirir. Örnekte tek kur kullanmamız bu farkları yok sayan açık bir sadeleştirmedir. Gerçek net hesabınızda giriş ve çıkış işlemlerini ayrı değerlendirin.
Bir fonun işlem gördüğü para birimiyle ekonomik kur riski de aynı şey değildir. Euro ile alınabilen bir fonun portföyü yabancı para cinsinden varlıklardan oluşabilir. Kur riskine karşı korunmuş bir pay sınıfı ayrıca bir politika izler. Hesaplayıcıda para birimini EUR olarak değiştirmek böyle bir koruma işlemi başlatmaz; yalnızca sonucun ifade biçimini değiştirir. Bir ürünün korunma durumunu adı veya alış para biriminden tahmin etmek yerine kendi belgelerinden kontrol etmek gerekir.
Sonucu hangi amaçla okuyorsunuz?
Gelecekteki harcamanız TL olacaksa TL sonucunu görmek yararlıdır; ancak bunun alım gücünü koruduğunu anlamak için enflasyon da değerlendirilmelidir. Dolarla ödenecek bir hedef için ise yalnızca TL büyümesini izlemek hedefe yaklaşmayı yanlış gösterebilir. Aynı yatırımın iki para birimindeki sonucunu yan yana kaydedin ve hangisinin hedef harcamayla ilişkili olduğunu belirtin. Bu seçim yatırımın iyi veya kötü olduğunu tek başına belirlemez; ölçüm sorusunu netleştirir.
Hesaplayıcıyı kullanırken varlık ve tarih sabitken para birimini değiştirebilirsiniz. Ancak iki çalıştırmada da 1.000 yazmak, birinde 1.000 TL diğerinde 1.000 dolar yatırmak anlamına gelir; bunlar eşit bütçe değildir. Aynı ekonomik yatırımı karşılaştırmak için başlangıç tutarını başlangıç kuruyla eşitleyin. Gösterilen veri tarihini ve yöntemi okuyun. Sonucun başka para biriminde daha büyük görünmesi yeni bir kazanç yaratmaz; yalnızca aynı değeri başka bir ölçekte gösterir.
