BIST 100 için düzenli yatırım ne demek?
BIST 100'e her ay para yatırmanın sonucunu sormadan önce neye yatırım yapıldığını tanımlamak gerekir. BIST 100 bir endekstir; endeks puanı, borsadan doğrudan alınabilen bir pay değildir. Bir fon veya belirli hisseler üzerinden yatırım yapılabilir, fakat bunların getirisi endeksin birebir aynısı olmak zorunda değildir. Bu yazı endeks seviyeleriyle düzenli katkının nasıl modellenebileceğini gösterir. Belirli bir fonu, hisseyi veya aylık yatırım tutarını tavsiye etmez.
Örneklerdeki üç endeks seviyesi varsayımsaldır; belirli günlerin tarihsel BIST kapanışları değildir. Böylece katkı hesabını piyasa tahmininden ayırabiliyoruz. Toplam katkıyı, alınan temsili miktarı ve son değeri ayrı göreceksiniz. Ardından gerçek bir tarihsel çalışmada nelerin eklenmesi gerektiğini inceleyeceğiz. Yöntem kontrol tarihi 14 Eylül 2026'dır. Metnin güncellenmesi, burada verilmemiş bir gerçek dönem getirisinin hesaplandığı anlamına gelmez; rakamların kapsamı örnekle sınırlıdır.
Üç aylık katkıyı satır satır hesaplayın
Üç alımda da 1.000 TL ayrıldığını ve temsili endeks seviyelerinin 100, 80 ve 120 olduğunu kabul edelim. İlk alım 1.000 / 100 = 10, ikinci alım 1.000 / 80 = 12,5, üçüncü alım 1.000 / 120 = yaklaşık 8,333333 temsili birim üretir. Toplam miktar yaklaşık 30,833333 olur. “Birim” burada yalnızca matematik aracıdır; BIST 100 puanından o miktarda doğrudan bir menkul kıymet satın alındığı iddia edilmez.
Son değerleme seviyesi 120 ise toplam değer 30,833333 × 120 = 3.700 TL olur. Toplam katkı 3.000 TL, brüt fark 700 TL, basit katkıya göre oran yaklaşık yüzde 23,33'tür. Bu yıllıklandırılmış getiri değildir. Her katkı farklı süre boyunca yatırımda kalmıştır; takvim tarihleri verilmediğinden yıllık bir oran hesaplanamaz. Katkıların ortalama maliyeti 3.000 / 30,833333, yaklaşık 97,30'dur. Üç seviyenin basit ortalaması olan 100 ile aynı değildir.
| Alım | Katkı · TL | Temsili seviye | Temsili miktar |
|---|---|---|---|
| 1 | 1.000 | 100 | 10 |
| 2 | 1.000 | 80 | 12,5 |
| 3 | 1.000 | 120 | 8,333333 |
Düşük seviyeden alım tek başına başarı garantisi değildir
İkinci alımda aynı para daha fazla miktar sağladı; düzenli katkının mekanik özelliği budur. Ancak son seviye 120 değil 60 olsaydı aynı miktarın değeri 1.850 TL olurdu. Toplam katkının 1.150 TL altında kalırdı. Düşüşte daha fazla alabilmek, varlığın yeniden yükselmesini sağlamaz. Örneğin iyi bitişini seçip yalnızca o sonucu anlatmak, yöntemin kayıp üretme ihtimalini gizler. Alım miktarı ile son fiyat iki ayrı parçadır.
Başta 3.000 TL'nin tamamı 100 seviyesinden yatırılmış olsaydı 30 temsili birim alınır, 120 sonunda 3.600 TL oluşurdu. Bu özel yolda düzenli plan 100 TL öndedir. Fakat sürekli yükselen başka bir yol, baştan yatırılan bütçeye daha fazla yatırım süresi sağlayabilir. Ayrıca başta 3.000 TL'si olmayan kişinin gelecekteki aylık gelirini peşin yatırması mümkün değildir. Karşılaştırma, bütçenin hangi tarihte kullanılabilir olduğunu açıklamadan kişisel bir karar önerisine dönüştürülmemelidir.
Takvim ve endeks serisi seçimi
Gerçek aylık hesapta alım gününü önceden belirleyin. Ayın ilk günü tatilse ilk sonraki işlem günü mü, önceki kapanış mı kullanılacak? Bunlar farklı kurallardır. Önceki kapanışla hesap yapmak, o kapalı günde o fiyattan işlem yapılabildiği anlamına gelmez. Veri eksikliğiyle borsanın gerçekten kapalı olması da aynı durum değildir. Eksik satırı sessizce atlamak toplam katkıyı azaltabilir; işlem günü kuralı ve uygulanan gözlem tarihi birlikte kaydedilmelidir.
Endeksin fiyat ve getiri sürümlerini de karıştırmayın. Borsa İstanbul'un endeks açıklamaları kullanılan ölçütün kapsamını anlamak için başlangıç noktasıdır. Fiyat serisiyle elde edilen oranı temettülerin yeniden yatırıldığı sonuç diye etiketlemek yanlış olur. Ayrıca geçmiş serilerde ölçek değişimi veya sağlayıcı düzeltmesi varsa iki uç değerin aynı temelde olduğundan emin olun. Farklı tabanlı seviyeleri doğrudan bölmek, gerçek fiyat hareketi olmayan bir sıçramayı getiri gibi gösterebilir.
Bugünkü hisseleri geçmişe taşımayın
BIST 100'ün bugünkü şirket listesini alıp geçmişin bütün yıllarında aynı yüz şirket varmış gibi hesaplamak başka bir deney oluşturur. Endeks bileşimi zaman içinde değişebilir. Böyle bir sabit sepet, endeksin o tarihlerdeki kurallarına göre oluşan tarihsel serisi değildir. Endeksten çıkmış şirketleri dışarıda bırakmak sonucu etkileyebilir. Kullanılan şey resmî tarihsel endeks mi, bugünkü hisselerden kurulmuş geriye dönük sepet mi, açıkça adlandırılmalıdır.
Bir fon üzerinden yapılan gerçek yatırım da kendi giderleri ve takip farkıyla değerlendirilir. Fon pay fiyatına zaten yansımış bir gideri yeniden düşmek çift sayım yaratabilir. Buna karşılık endeks serisinde fon gideri hiç yoksa hesap bunu kendiliğinden içermiş olmaz. İşlem komisyonu ve alış-satış farkı da ayrıca incelenir. Bu yazının temsili miktarları bütün bu ürün özelliklerini kapsamaz; model ile uygulanacak araç arasındaki mesafe görünür tutulmalıdır.
TL artışı alım gücü artışı mı?
3.000 TL katkının 3.700 TL olması örnekte nominal bir artıştır. Enflasyon, katkıların farklı tarihlerdeki alım gücünü değiştirir. Son tutarı tek bir enflasyon oranına bölüp bütün katkılar aynı gün yapılmış gibi davranmak düzenli yatırımda eksik olabilir. Daha ayrıntılı bir karşılaştırma her katkıyı ortak fiyat düzeyine taşır. Bu yazı böyle bir enflasyon veri seti kullanmadığından örneğe reel kazanç etiketi vermiyoruz.
Dolar bazlı sonucu görmek de ayrı bir ölçümdür. Her ay ayrılan TL'nin o ay kaç dolara karşılık geldiği değişir. Toplam TL katkıyı yalnızca son günün kurundan dolara çevirerek geçmişteki dolar bütçesini elde edemezsiniz. Varlık fiyatı ve kur etkisi aynı satırda izlenmelidir. Yatırımın TL cinsinden büyümesi, başka para birimindeki hedefe aynı ölçüde yaklaşıldığını göstermez. Hangi harcama için birikim yapıldığını bilmek, kullanılacak ölçümü netleştirir.
HowMuch? çıktısını doğru okumak
BIST 100 hesaplayıcısında para birimini, katkı sıklığını ve seçilen varlığı kontrol ederek başlayın. DCA modunda girilen tutarın her katkı için olduğunu unutmayın. Son katkı tarihi ile değerleme tarihi farklı olabilir: katkı planı bitse bile eldeki varlıklar en güncel fiyatla değerlenebilir. Buradaki sabit 120 bitiş seviyesine sahip örnekle canlı sonucun aynı olması beklenmez. Aynı hesap ancak aynı fiyat ve takvim varsayımlarıyla yeniden üretilebilir.
Son kayıtta üç ayrı satır bulunsun: toplam yatırılan para, portföyün değerleme günündeki değeri ve maliyet öncesi fark. Ardından başarısız senaryoyu da deneyin; örnekte son seviyeyi 60 yapmak bunun basit yoludur. Bu kontrol bir piyasa öngörüsü değildir. Düzenli yatırımın fiyat değişimine nasıl tepki verdiğini anlamanıza yardım eder. Katkı disiplini ile yatırımın gelecekteki başarısı aynı kavram değildir; planın sürdürülebilirliği kadar varlık riski de değerlendirilmelidir.
