Önce Karşılaştırma Kuralını Sabitle
BIST 100, altın ve dolar aynı takvimde aylık 1.000 TL katkıyla ölçülmelidir. Her ayın ilk geçerli işlem günü kullanılmalı; eksik günlerde bir sonraki geçerli fiyat seçilmelidir. Başlangıç veya bitiş tarihini sonuca göre değiştirmek adil değildir.
Üç Seçenek, Üç Farklı Risk
BIST 100 şirket kârları ve Türkiye piyasa riskini taşır. Altın küresel ons fiyatı ile USD/TRY kurunun birleşimidir. Dolar ise yatırım getirisi üretmeyebilir; TL karşısındaki değişimi ve varsa mevduat faizini ayrı ölçmek gerekir.
Nominal Kazanan Yeterli mi?
TL bakiyenin artması satın alma gücünün arttığını garanti etmez. Her üç sonuç aynı Türkiye TÜFE serisiyle reel hale getirilmeli. BIST için temettü, altında alış-satış makası, dolarda faiz ve kur makası kapsam dışında bırakılıyorsa açıkça yazılmalıdır.
Sağlıklı Sonuç
- Bir, üç, beş ve on yıllık pencereleri ayrı karşılaştır
- Toplam yatırılan TL'yi eşit tut
- En kötü ara dönem düşüşünü göster
- Tek kazanan yerine risk ve likidite farkını raporla
Hesabı denetlenebilir biçimde okumak
Bu yazıdaki sayıların amacı geçmişteki fiyat yolunu geleceğe dair kesin tahmine çevirmek değildir. Amaç; varlık, tarih, para birimi ve katkı kuralı açık olduğunda aynı matematiğin yeniden çalıştırılabilmesidir. İlk kontrol, satın alınan serinin ne olduğudur: fiyat endeksi, temettüleri yeniden yatıran toplam getiri endeksi veya masraflı bir fonun net değeri aynı şeyi ölçmez. Bitcoin günün her saati işlem görürken hisseler, altın ve endeksler işlem günü ile kapanış saatine bağlıdır. Bu nedenle bir takvim günü her varlık için aynı türde geçerli gözlem sağlamayabilir.
Tek seferlik senaryoda tutar tarihsel fiyata bölünür, bulunan birim bitiş fiyatıyla değerlenir. Düzenli katkıda bu işlem her katkı tarihinde ayrı yapılır; toplam yatırım, bütün geçerli alımların toplamıdır. Geçmiş katkıları bugünkü fiyatla veya bugünkü kurla çevirmek, o tarihte gerçekte alınamayacak birim üretir. Aynı nedenle hafta sonu, tatil veya eksik veri için kullanılan en yakın gözlemin kuralı sonuçla birlikte görünür olmalıdır.
Maliyet, risk ve sınırlar
HowMuch? brüt tarihsel referansla çalışır. Gerçek hesapta makas, komisyon, vergi, saklama, fon gideri ve dönüşüm ücreti sonucu küçültebilir. Küçük ve sık alımlarda sabit ücretin payı büyüyebilir; fonlarda serinin gider veya temettüyü zaten içerip içermediği de kontrol edilmelidir. En iyi bitiş değeri, yolun rahat olduğu anlamına gelmez: aynı dönemde ağır bir ara düşüş yaşanmış ve toparlanma hedef tarihten sonra gelmiş olabilir. Bu nedenle yakın vadede gerekli para, acil durum rezervi ve kişisel kayıp kapasitesi senaryodan ayrı ele alınmalıdır.
Sonraki adım
Önce bu yazının varsayımlarını aynen girip sonucu doğrulayın. Sonra tek değişkeni değiştirin: başlangıcı bir yıl kaydırın, sıklığı değiştirin veya sonucu harcama para biriminizde görüntüleyin. Her denemede toplam katkı, bitiş tarihi ve veri kesimini not edin. Bu yaklaşım hesaplayıcıyı kesin cevap veren bir araç değil, hangi varsayımın sonucu ne kadar etkilediğini gösteren şeffaf bir test haline getirir.
Bir sonucu karar öncesi kontrol etme çerçevesi
Karşılaştırma tamamlandığında ilk soru “hangi satır daha çok kazandırdı?” olmamalıdır. Önce seçiminizin gerçekten karşılaştırılan seçime denk olup olmadığını doğrulayın. Örneğin bir hisse fiyatı bölünmeler için düzeltilmiş olabilir; ancak gerçek bir ETF'nin gideri ve temettü dağıtımı farklıdır. Bir ülke endeksinin nominal puanı yükselirken yerel para biriminin satın alma gücü veya yabancı para karşılığı değişebilir. Kripto varlıkta saklama biçimi, karşı taraf riski ve işlem maliyeti; endekste ise fonun takip farkı ve vergi rejimi ayrı sonuçlar doğurur. Tarihsel tablo bu farkları saklamak için değil, hangi farkların hesap dışında kaldığını açıkça göstermek için kullanılır.
Daha sağlam bir denemede aynı bütçe korunur ve yalnızca bir değişken değiştirilir. Başlangıcı ileri almak, farklı bir piyasa döngüsünü dahil eder; katkı sıklığını değiştirmek alış günlerini değiştirir; para birimini değiştirmek kur etkisini görünür kılar. Birden fazla varsayımı aynı anda değiştirmek, sonucun neden değiştiğini anlaşılmaz hâle getirir. Kaydedilen her senaryoda varlık sembolünü, veri sağlayıcısını, kullanılan tarih aralığını, toplam katkıyı ve işlem günü kuralını not etmek daha sonra yapılan karşılaştırmayı denetlenebilir kılar.
Sonuç ayrıca hedefle uyumlu olmalıdır. Yakın zamanda yapılacak peşinat, eğitim ödemesi veya işletme sermayesi için gereken para; uzun vadeli ve esnek tarihli bir hedefe ayrılan parayla aynı dalgalanmayı taşıyamaz. Kârlı görünen geçmiş bir örnek, yatırımcının yüzde kaç düşüşte satış yapmak zorunda kalacağını söylemez. Risk toleransı duygusal dayanıklılık, risk kapasitesi ise kayıp yaşandığında hedefi bozmadan devam edebilme gücüdür. Bu iki sınır yazıdaki tarihsel sonucun üstünde tutulmalıdır.
Son olarak kullanılan tarih, para birimi, veri kesimi, katkı sayısı ve hesap dışında bırakılan maliyetleri kısa biçimde kaydet. Bu, aynı senaryonun aylar sonra farklı bir kaynakla yanlışlıkla karşılaştırılmasını önler; tek bir iyi sonuca bağlanmak yerine varsayımların etkisini görünür kılar. Özellikle düşüş anındaki nakit ihtiyacını ve zararda satış zorunluluğunu da ayrıca yaz.
Sonucu Nasıl Kullanmalısın?
Bu analiz tek bir “kazanan” seçmek için değil, aynı varsayımları görünür ve tekrar edilebilir hale getirmek için hazırlanmıştır. Hesaplayıcıda tutarı, başlangıç tarihini, para birimini ve katkı sıklığını değiştirerek sonucun ne kadar hassas olduğunu kontrol et. Karar vermeden önce en iyi dönem kadar en kötü dönemi de incele.
Gerçek yatırım sonucunda işlem fiyatı, alış-satış makası, komisyon, vergi, ürün gideri ve veri sağlayıcının kullandığı kapanış saati fark yaratabilir. Bu nedenle gösterilen değerler brüt tarihsel karşılaştırmadır; kişisel getiri veya gelecek tahmini değildir.
