Aynı para, aynı günler, farklı varlıklar
Aylık 1.000 TL için BIST, altın ve dolar arasında karşılaştırma yapmak istiyorsanız ilk adım kazananı aramak değil, bütçeyi eşitlemektir. Bir seçeneğe yıl başında bütün parayı, diğerine yıl boyunca taksitlerle yatırmak aynı deney değildir. Burada her seçenek iki ayrı ayda 1.000'er TL alıyor. Her satırın toplam katkısı 2.000 TL. Üçünü aynı anda uygulamak ise 6.000 TL gerektiriyor; tek bir 2.000 TL bütçeyi üçe bölmüyoruz.
Aşağıdaki bütün fiyat ve kurlar varsayımsaldır. Belirli bir tarih aralığının BIST, altın veya dolar performansı gibi sunulmuyor. Örnek, alış miktarının nasıl oluştuğunu ve son gün nasıl değerleme yapılacağını öğretmek için hazırlanmıştır. Yöntem kontrol tarihi 14 Eylül 2026'dır; burada güncel kur veya altın fiyatı verilmez. Her seçenekte işlem maliyeti ve vergi sıfır kabul edilir. Gerçek bir ürün seçildiğinde o ürünün koşullarıyla hesabın yeniden kurulması gerekir.
Örnek girdileri açıkça yazalım
İlk ay dolar kuru 20 TL, ons altın 2.000 dolar ve temsili BIST seviyesi 5.000 olsun. İkinci ay kur 25 TL, ons altın 2.500 dolar ve BIST seviyesi 6.000 olsun. Son değerlemede kur 30 TL, ons altın 2.400 dolar ve BIST seviyesi 5.500 kabul edilsin. Bunlar piyasa kaydı değil, hesap girdileridir. Dolar seçeneğinde faiz işletilmez; altın seçeneğinde saklama veya ürün primi yoktur; BIST için doğrudan alınabilir endeks payı varsayılmıyor.
| Girdi | İlk alım | İkinci alım | Son değerleme |
|---|---|---|---|
| USD/TRY | 20 | 25 | 30 |
| Altın · USD/ons | 2.000 | 2.500 | 2.400 |
| Temsili BIST seviyesi | 5.000 | 6.000 | 5.500 |
Faizsiz dolar karşılığı
İlk 1.000 TL, 20 kurundan 50 dolar alır. İkinci 1.000 TL, 25 kurundan 40 dolar alır. Toplam 90 dolar elde edilir. Son kur 30 olduğunda 90 × 30 = 2.700 TL değer vardır. Katkıya göre 700 TL nominal fark oluşur. Bu fark bir dolar mevduatının faizi değildir; yalnızca liranın dolar karşısındaki fiyat değişimiyle oluşan sonuçtur. Faizli bir ürünle kıyaslama yapılacaksa onun faiz ve maliyet akışları ayrıca eklenmelidir.
Toplam 2.000 TL'yi son kurdan dolara çevirip başlangıç miktarı gibi kullanmayın. Bu, ilk ve ikinci alımdaki farklı dönüşümleri siler. Benzer biçimde iki kuru basitçe ortalamak, ayrı alımların toplamını tam olarak üretmez. Burada her katkıyı kendi gününde çevirmek, kullanıcının gerçekten karşılaştığı bütçe kısıtını korur. Kurun hangi yönde yazıldığını da unutmayın: tabloda bir doların kaç TL olduğu kullanılıyor, bir TL'nin kaç dolar olduğu değil.
Altının iki ayrı fiyat etkisi
İlk ay ons altının TL fiyatı 2.000 × 20 = 40.000 TL'dir. 1.000 TL bütçe 0,025 ons karşılığı sağlar. İkinci ay 2.500 × 25 = 62.500 TL üzerinden 0,016 ons alınır. Toplam 0,041 ons olur. Son fiyat 2.400 × 30 = 72.000 TL/ons olduğunda değer 0,041 × 72.000 = 2.952 TL'dir. Bu son tutar dolar altın fiyatı ile kurun birlikte etkisini içerir; ikisinden yalnızca birini izlemek yeterli değildir.
Burada ons karşılığıyla hesap yapıyoruz, kuyumcudan alınmış gram altın ürünüyle değil. Fiziki gram altının saflığı, ürün primi, alış-satış farkı ve saklama koşulları bu modelde bulunmaz. Banka altın hesabı veya fon da kendi fiyatlama ve masraflarına sahiptir. Ayrıca sitede kullanılan GC=F göstergesi bir vadeli fiyat serisidir; bunu doğrudan fiziki altın hesabı gibi okumamak gerekir. Gerçek ürün getirisi isteniyorsa ilgili ürünün verisi seçilmelidir.
BIST seviyesini bütçeye ölçeklemek
İlk 1.000 TL, temsili olarak 1.000 / 5.000 = 0,2 endeks birimi; ikinci katkı 1.000 / 6.000 = yaklaşık 0,166667 üretir. Toplam yaklaşık 0,366667 olur. Son seviye 5.500 ile çarpıldığında 2.016,67 TL bulunur. Brüt fark yalnızca 16,67 TL'dir. Bu bir fon hesabının birebir sonucu değildir; endeks seviyesini bütçeye ölçekleyen matematiksel karşılaştırmadır. Temettü, fon gideri veya takip farkı burada ayrıca modellenmez.
Üç sonuç bu seçilmiş girdilerle altın 2.952 TL, faizsiz dolar 2.700 TL ve temsili BIST 2.016,67 TL şeklinde sıralanır. Bu sıra gerçek bir dönemin gözlemi değildir ve gelecekteki kazananı işaret etmez. Örneğin son BIST seviyesini değiştirmeniz hisse senedi satırının sonucunu doğrudan değiştirir. Tabloyu sonuç seçmek için değil, her satırın aynı katkı bütçesini gerçekten kullandığını denetlemek için kullanın. Örnek fiyatlardan yatırım tercihi çıkarılmamalıdır.
Nominal başabaş, alım gücünü korumak değildir
Bir sonucun 2.000 TL üzerinde olması, yatırılan iki katkının alım gücünü koruduğunu tek başına göstermez. Katkılar farklı aylarda yapıldığı için farklı fiyat düzeylerinden gelmektedir. Daha ayrıntılı reel hesapta her katkı ortak bir fiyat düzeyine taşınır ve son değerle karşılaştırılır. Bu örnek enflasyon gözlemi içermediğinden reel getiri yazmıyoruz. Nominal farkı açıkça göstermek doğru; onu açıklama olmadan satın alma gücü kazancı diye adlandırmak yanlış olur.
Ayrıca hedefiniz ileride dolarla ödenecek bir giderse TL sıralaması tek başına yeterli olmayabilir. Son değerleri aynı son kurdan dolara çevirebilirsiniz, ama başlangıçta harcanan dolar karşılıklarını da katkı günlerine göre takip etmelisiniz. Kullanılan para birimi, hangi soruya cevap arandığının parçasıdır. En büyük görünen sayı otomatik olarak en uygun seçenek değildir. Bu yazı kişisel risk toleransını veya harcama tarihini ölçmediği için uygunluk kararı vermez.
Gerçek karşılaştırma için kayıt düzeni
Her alım için tarih, ayrılan TL, ürünün alım fiyatı, kullanılan kur, ücret ve alınan miktar yazılmalıdır. Son satırda satış veya değerleme fiyatıyla kalan miktar çarpılır. Tatil günlerinde hangi gözlemin kullanılacağı baştan belirlenmelidir. TCMB döviz verisi gibi referanslar izlenebilirlik sağlar; fakat bankanızın size sunduğu alış fiyatı olmak zorunda değildir. İşlem belgesiyle referans gözlemi birbirinin yerine kullanmak, küçük görünen ama tekrarlanan farklar yaratabilir.
DCA hesaplayıcısı desteklenen varlıklarda katkı senaryosu kurmanıza yardımcı olur. Buradaki faizsiz dolar nakit satırı ise açıklayıcı bir kıyas ölçüsüdür; arayüzde olmayan bir nakit ürünü varmış gibi sunulmamalıdır. İki veya daha fazla sonucu karşılaştırırken toplam katkı ve değerleme tarihlerini eşitleyin. Canlı fiyatla hesaplanan değeri bu varsayımsal tabloyla birebir karşılaştırmayın. Önce doğru soruyu ve girdileri seçmek, son değerin kaç basamakla gösterildiğinden daha önemlidir.
Son kontrolde “hangi satır daha çok kazandırdı?” yerine üç soru sorun: bütçeler gerçekten eşit mi, araçlar doğru adlandırılmış mı, maliyetler aynı biçimde dışlanmış mı? Bu sorulardan biri belirsizse sıralama da eksik açıklanmış demektir. Böyle bir tabloyu düzeltmenin yolu daha güçlü bir kazanan başlığı atmak değil, eksik girdiyi görünür kılmaktır. Düzenli yatırımın yararlı bir incelemesi, kendisini doğrulanmamış tarihsel sonuç veya kesin tercih olarak sunmadan da somut bilgi sağlayabilir.
